سرزنش شتاب برای نابود کردن دشمنان در دوران غیبت

برای اثبات مشروع نبودن برپایی حکومت اسلامی در دوره غیبت، گاهی روایاتی استناد میشود که به صبر دعوت کرده و از شتاب، نهی کرده است. در اینها آمده است: انسان مسلمان، پیش از فرا رسیدن موعد فرج و زوال ملک ستمگر، نباید خود را به زحمت بیندازد و به دنبال برقراری حکومت عدل باشد. پیامبر اکرم (ص) به امام علی (ع) فرمود:
یَا عَلِیُ إِنَ إِزَالَهَ الْجِبَالِ الرَوَاسِی اَهْوَنُ مِنْ إِزَالَهِ مُلْکٍ لَمْ تَنْقَضِ اَیَامُهُ؛(۱)ای علی! برکندن کوه های بزرگ آسانتر است از برچیدن پادشاهیای که زمانش به سر نرسیده است.
امام علی (ع) میفرماید:
الْزَمُوا الْاَرْضَ وَ اصْبِرُوا عَلَی الْبَلَاءِ وَ لَا تُحَرِکُوا بِاَیْدِیکُمْ وَ سُیُوفِکُمْ فِی هَوَی اَلْسِنَتِکُمْ وَ لَا تَسْتَعْجِلُوا بِمَا لَمْ یَعْجَلِ اللَهُ لَکُمْ فَإِنَهُ مَنْ مَاتَ مِنْکُمْ عَلَی فِرَاشِهِ وَ هُوَ عَلَی مَعْرِفَهِ حَقِ رَبِهِ وَ حَقِ رَسُولِهِ وَ اَهْلِ بَیْتِهِ مَاتَ شَهِیداً وَ وَقَعَ اَجْرُهُ عَلَی اللَهِ وَ اسْتَوْجَبَ ثَوَابَ مَا نَوَی مِنْ صَالِحِ عَمَلِهِ وَ قَامَتِ النِیَهُ مَقَامَ إِصْلَاتِهِ بِسَیْفِهِ فَإِنَ لِکُلِ شَیْءٍ مُدَهً وَ اَجَلًا؛(۲)به زمین بچسبید و بر بلاها صبر کنید؛ دستها و شمشیرهایتان را در جهت خواستهای زبانتان به حرکت در نیاورید و نسبت به آنچه خداوند برای شما در آن عجله قرار نداده، شتاب نکنید. اگر کسی از شما در رختخواب بمیرد، اما نسبت به خدا و رسول و اهل بیت او، شناخت و معرفت داشته باشد، شهید از دنیا رفته و اجر او با خدا است و آنچه را از اعمال نیک نیت داشته، پاداشش را خواهد برد و همان نیت خیر او در ردیف به کار گرفتن شمشیر است. بدانید که برای هر چیز مدت و سرآمدی است.
این روایت دلالتی بر مدعای اندیشه نفی مشروعیت حکومت ندارد؛ زیرا در بیشتر اینگونه احادیث، شتاب قبل از موعد و قیام در مواردی که شرایط زمان مهیا نیست، مورد نهی قرار گرفته است، اما اگر زمینه های قیام و تشکیل حکومت فراهم باشد، آیا باز هم مبارزه و قیام، همان حکم را دارد؟! این احادیث، در این مورد ساکت است و در صدد بیان چنین حکمی نیست و ممکن است در مقام تقیه صادر شده باشند. بدون تردید سخن امام علی (ع) نیز در ارتباط با مورد خاص و شرایط ویژه است.
از طرفی روایاتی نقل شده که در آن بسیاری از قیامهای علویان وغیرآن مورد تایید قرار گرفته است. همچنین قیامهایی صورت گرفته که شیعیان وعالمان معروف در آن شرکت داشتهاند. ایندسته از احادیث، روایات پیشین را توضیح داده وتفسیرمیکنند. صاحب وسائل الشیعه به نقل از محمدبن ادریس، آورده است: «فردی در محضر امامصادق (ع) سخن از قیام به میان آورد و از خروج کسانی که از اهل بیت قیام میکنند، سوال کرد. حضرت فرمود:
لا اَزالُ اَنَا وَ شِیعَتی بِخَیْرٍ مَا خَرَجَ الخارِجیُ مِنْ آلِ مُحَمَدٍ وَ لَوَدِدْتُ اَنَ الخَارِجِیَ مِنْ آلِ مُحَمَدٍ خَرَجَ وَ عَلَی نَفَقَهُ عِیالِهِ؛(۳)پیوسته من و شیعیانم بر خیر هستیم تا هنگامی که قیام کنندهای از آل محمد (ع) قیام کند. چقدر دوست دارم که شخصی از آل محمد (ع) قیام کند و من مخارج خانواده او را بپردازم.
نکته قابل توجه اینکه حر عاملی این روایت را در همان بابی که روایات منع از قیام را آورده، نقل کرده است. افزون بر آن، تایید برخی از قیامها ـ از جمله قیام زید، قیام حسین بن علی شهید فخ و قیام توابین ـ خود دلیلی بر تاویل روایات ناهی از قیام است.(۴)
بنابراین بر فرض صحیح بودن اسناد بعضی از احادیث، هیچ یک از آنها نمیتواند مشروعیت قیام و حکومت در عصر غیبت را زیر سوال ببرد؛ بلکه اینگونه روایات، قیامهایی را ممنوع و محکوم به بطلان میداند که دارای شرایط لازم نیست و یا جهت اهداف فاسد و هواها و هوسها انجام میشود.
پس اگر قیامی با شرایط بیان شده در شرع، زیر نظر حاکم عادل (فقیه) انجام پذیرد و اهداف آن نیز بر اساس شریعت شکل گرفته باشد، زمینه ساز قیام حضرت مهدی (عج) خواهد بود و نه تنها از آن نهی نخواهد شد؛ بلکه در برخی از موارد، تلاش برای برپایی آن، واجب خواهد بود.
به نظر میرسد برخی با مطرح کردن این بحثها پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، به طور مستقیم یا غیر مستقیم، به نوعی حرف دشمن را بیان میکنند.

۱- رَوَی حَمَادُ بْنُ عَمْرٍو وَ اَنَسُ بْنُ مُحَمَدٍ عَنْ اَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَدٍ عَنْ اَبِیهِ عَنْ جَدِهِ عَنْ عَلِیِ بْنِ اَبِی طَالِبٍ: عَنِ النَبِیِ۶ اَنَهُ قَالَ لَه:؛ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۴، ص۳۵۲، ح۵۷۶۲٫
۲- سید رضی، نهجالبلاغه، خطبه ۲۳۳٫
۳- شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۵، ص ۵۴، ح ۱۹۹۷۵٫
۴- نک: محمدصادق مزینانی، «حکومت اسلامی در عصر انتظار»، چشم به راه مهدی۴، ص ۱۱۹ ـ ۱۳۸٫
برگرفته از کتاب درس نامه مهدویت نوشته: خدامراد سلیمیان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *